Problem recesji jest znacznie powszechniejszy, niż mogłoby się wydawać, bo szacuje się, że może dotyczyć nawet co drugiej osoby dorosłej. Niestety, wielu pacjentów zgłasza się do dentysty dopiero wtedy, gdy zmiany stają się widoczne i zaczynają przeszkadzać estetycznie. Tymczasem przyczyny recesji są złożone i obejmują zarówno zapalenie przyzębia, jak i codzienne nawyki higieniczne oraz styl życia.

Technika ważniejsza niż siła

W codziennej higienie jamy ustnej często koncentrujemy się wyłącznie na zębach – ich czystości i kolorze – zapominając o dziąsłach, które odgrywają równie istotną rolę. Tymczasem prawidłowa technika szczotkowania pomaga zapobiegać pogłębianiu się recesji dziąseł.

– Zęby należy szczotkować dwa do trzech razy dziennie, unikając skrajności, co oznacza zarówno zbyt rzadkiego, jak i nadmiernie częstego mycia. Szczególnie ważna jest technika: w przypadku recesji dziąseł zaleca się wykonywanie ruchów w kierunku od dziąsła ku koronie zęba, co sprzyja delikatnemu oczyszczaniu okolicy szyjek zębowych. Dodatkowo można stosować delikatne ruchy wibrujące w okolicy kieszonek dziąsłowych – subtelne masowanie włosiem szczoteczki pomaga usuwać zalegającą płytkę bakteryjną. Absolutnie nie szczotkujemy ruchem okrężnym – wyjaśnia lek. dent. Kinga Lejczak z Royaldent Medicover Stomatologia we Wrocławiu i tłumaczy: – Nacisk włosia powinien być delikatny, ale stanowczy, by samo szczotkowanie było skuteczne, ponadto szczoteczka powinna mieć średnio miękkie włosie ('medium').

Techniki szczotkowania, których celem jest wspieranie zdrowia dziąseł, kładą szczególny nacisk na skuteczne oczyszczanie okolic przydziąsłowych, nie naruszając przy tym ich struktury. Jedną z przyczyn recesji są stany zapalne spowodowane nagromadzoną płytką bakteryjną, a kolejną: zbyt agresywne posługiwanie się szczoteczką. Odpowiednia technika eliminuje obie te przyczyny. W praktyce klinicznej często zalecane są sprawdzone techniki szczotkowania, takie jak metoda Bassa, Stillmana czy metoda Roll. Warto omówić ich zastosowanie indywidualnie z dentystą lub higienistką.

W pielęgnacji dziąseł nie może zabraknąć także odpowiednio dobranej pasty do zębów... a może do dziąseł?

– Na rynku dostępnych jest wiele past do zębów przeznaczonych do wspomagania zdrowia dziąseł. Należy podkreślić, że pasty przeznaczone do zębów nadwrażliwych działają głównie objawowo, zmniejszając nadwrażliwość powstałą w wyniku odsłonięcia powierzchni korzeni. Dobór pasty ukierunkowanej na zdrowie dziąseł powinien opierać się przede wszystkim na zapobieganiu stanom zapalnym, dlatego preparaty te mogą zawierać substancje przeciwdrobnoustrojowe, takie jak chlorheksydyna, chlorek cetylopirydyniowy, cytrynian i mleczan cynku oraz fluorek cyny, który dodatkowo wykazuje działanie zmniejszające nadwrażliwość zębiny. Ponadto w składzie past mogą znajdować się ekstrakty roślinne, np. z rumianku i szałwii, a także substancje wspomagające regenerację tkanek, takie jak pantenol, alantoina, kwas hialuronowy oraz witaminy A i E – opisuje dentystka.

Pasta bezdyskusyjnie powinna zawierać fluorki w dawce 1400–1450 ppm oraz mieć niski wskaźnik ścieralności (RDA). Niewskazane są natomiast pasty o silnym działaniu ściernym, w szczególności wybielające lub przeznaczone dla palaczy.

Szczoteczka i pasta to podstawa, jednak nie zapewniają pełnego oczyszczenia przestrzeni międzyzębowych. Codzienna higiena powinna obejmować również stosowanie nici dentystycznej. Nitka stomatologiczna usuwa nagromadzone osady w przestrzeniach międzyzębowych, a dodatkowo może poluzowywać płytkę nazębną, którą następnie łatwiej jest usunąć podczas szczotkowania.

– Nitkowanie pozwala usuwać osady z miejsc niedostępnych dla szczoteczki, a także oczyszczać płytkie kieszonki dziąsłowe. U osób z wrażliwymi dziąsłami dobrym rozwiązaniem mogą być niciowykałaczki, które są łatwiejsze w użyciu. Coraz większą popularność zyskują także irygatory wodne, które nie tylko oczyszczają przestrzenie międzyzębowe, ale również zapewniają delikatny masaż dziąseł. Taki masaż poprawia ukrwienie tkanek, co ułatwia ich regenerację. W prosty sposób można go wykonywać również samodzielnie – czystym palcem, delikatnie masując dziąsło w kierunku korony zęba – zaleca ekspertka.

Należy pamiętać, że nieusuwana płytka bakteryjna z czasem ulega mineralizacji, a to oznacza formowanie się kamienia nazębnego. To również istotny czynnik powodujący obniżanie dziąseł.

Zmiana nawyków i... kolczyków

Na zdrowie dziąseł wpływają nie tylko zabiegi higieniczne, ale również codzienne nawyki. Szczególnie niekorzystne działanie ma palenie tytoniu i to zarówno tradycyjnych papierosów, jak i e-papierosów. Substancje zawarte w dymie tytoniowym pogarszają ukrwienie dziąseł, zwiększają stres oksydacyjny i obniżają odporność na bakterie. Na co jeszcze uważać?

– Oprócz palenia również nadmierne spożywanie alkoholu osłabia tkanki jamy ustnej i sprzyja przewlekłym stanom zapalnym. Zwróćmy uwagę także na czynniki mechaniczne, takie jak częste używanie wykałaczek zamiast nici dentystycznej czy noszenie kolczyków w języku lub wargach. Mogą one prowadzić do mikrourazów szkliwa i dziąseł, a w konsekwencji przyspieszać rozwój recesji – przestrzega ekspertka Royaldent.

Jednym z objawów ostrzegawczych są tzw. „czarne trójkąty", czyli ciemne przestrzenie widoczne między zębami, powstające na skutek zaniku brodawek dziąsłowych. To znak, że recesje są już zaawansowane i wymagają pilnej konsultacji stomatologicznej.

– Warto podkreślić, że recesje dziąseł mają charakter wieloczynnikowy. U części pacjentów znaczenie mają uwarunkowania anatomiczne, takie jak cienki fenotyp dziąsła, który jest z natury mniej odporny na urazy czy wady zgryzu. W stomatologii recesje klasyfikujemy w czterostopniowej skali, a każda z nich wymaga zupełnie innego podejścia terapeutycznego: od prostej zmiany nawyków po zaawansowane zabiegi mikrochirurgiczne, dlatego tak ważne jest, by nie bagatelizować pierwszych sygnałów ostrzegawczych i konsultować je z dentystą. Tylko indywidualnie dobrany plan leczenia, uwzględniający predyspozycje anatomiczne, styl życia i nawyki pacjenta, pozwala skutecznie zatrzymać proces cofania się dziąseł i uniknąć poważniejszych konsekwencji w przyszłości  – podsumowuje lek. dent. Kinga Lejczak.